Succescriteria of beoordelingscriteria?

De weg naar het einddoel.
De weg naar het doel is minstens net zo belangrijk als het bereiken van het einddoel zelf.

Wie met formatief handelen aan de slag wil, ontkomt er niet aan om naast leerdoelen ook succescriteria op te stellen. Maar wat zijn het eigenlijk? En wat is het verschil met beoordelingscriteria? Een docent in een projectgroep formatief handelen vroeg heel terecht naar het verschil tussen succescriteria en beoordelingscriteria. In dit blog leg ik uit wat naar mijn mening het verschil is tussen deze twee. Daarna vertel ik ook waarom ik het in een formatieve setting liever over succescriteria heb.

Het eerste onderdeel van de formatieve lescyclus bestaat uit het doen van feed up. Feed up houdt in dat je het leerdoel of de leerdoelen activeert bij je leerlingen. Daarnaast bespreek je ook de succescriteria. Dit doe je natuurlijk aan het begin van een lessenserie, maar omdat formatief handelen een circulair proces is, blijf je dit doen, ook als de leerlingen al verder met het leerdoel zijn. Met activeren bedoel ik dat je de leerlingen precies zoveel informatie, motivatie, vragen etc. geeft om met het leren aan de slag te kunnen gaan. Zelf hanteer ik de volgende vuistregel: mijn feed up is goed geweest als elke willekeurige leerling in eigen woorden kan aangeven wat het leerdoel of de leerdoelen zijn. Ik verwacht van elke leerling een antwoord op de vraag: wat zijn we aan het leren. Maar dan is het nog niet klaar, want daar zijn ze weer: de succescriteria.

Succescriteria omvatten wat mij betreft alles wat belangrijk is om het leerdoel of de leerdoelen succesvol te bereiken. Dit is best heel breed, want het omvat onder andere een antwoord op de volgende vragen:

  • Wat moet ik straks allemaal kunnen/kennen bij dit leerdoel?
  • Wat is er belangrijk bij … (leerdoel)?
  • Hoe moet ik straks laten zien dat ik dit leerdoel/deze leerdoelen beheers?

Deze vragen zorgen ervoor dat de leerling nadenkt over kwaliteit en dan met name de kwaliteit van het eindproduct. Tot zover weinig verschil met beoordelingscriteria, toch? Dat klopt, omdat ik nog een belangrijk onderdeel van succescriteria ongenoemd heb gelaten. Het gaat bij succes niet alleen om het eindproduct, maar ook om de weg daarheen. Vandaar dat ik tegenwoordig ook aandacht besteed aan vragen van het type:

  • Wat werkt voor jou het beste om het leerdoel/de leerdoelen te bereiken?
  • Wat heb jij nodig om verder te komen met … (leerdoel)?
  • Hoe leer jij het beste?
  • Wat heb jij nodig om jezelf te motiveren bij … (leerdoel)?

In deze vragen besteed ik ook aandacht aan aanpak en leerhouding. Nu ik deze vragen heb toegevoegd, blijkt het verschil tussen beoordelingscriteria en succescriteria heel duidelijk. Ik merk dat ik met deze bredere visie op succescriteria veel verder kom dan met enkel beoordelingscriteria. Ik kan namelijk veel beter recht doen aan verschillen tussen leerlingen. Verder kan ik straks ook veel beter feedback geven op zaken als leerhouding en aanpak als ik dit eerst geactiveerd heb. Daardoor laat ik zien dat succes meer is dan alleen maar het bereiken van het einddoel en dat de weg erheen minstens net zo belangrijk is.